• Udział w sesji zdjęciowej osoby znanej, popularnej nie zawiera sam w sobie zgody na opublikowanie jej wyników, tym bardziej jeśli ta osoba stawiała warunki finansowe, a strony w tym zakresie nie doszły ostatecznie do porozumienia. Ewentualna możliwość wyrażenia zgody na rozpowszechnienie wizerunku za wynagrodzeniem nie uchyla bezprawności działania korzystającego z wizerunku, jeśli tej zgody ostatecznie nie uzyskał.
  • Istnienia zgody uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku, które wyłącza bezprawność działania zgodnie z art. 81 ust. 1 Prawa autorskiego, ani jej zakresu nie domniemywa się. Zgoda na wykorzystanie wizerunku musi być zatem niewątpliwa i to także co do warunków i płaszczyzn dopuszczalnego wykorzystania.
  • W odniesieniu do osób znanych poczucie krzywdy związanej z bezprawnym wykorzystaniem ich wizerunku do celów komercyjnych jest pogłębione, co ma wpływ na wysokość należnego im zadośćuczynienia.

 

Opracowanie: LSW Leśnodorski Ślusarek i Wspólnicy


Wyrok

Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 5 marca 2003 r.

I ACa 733/02

 

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Krzysztof Strzelczyk.

Sędziowie: SA Zbigniew Cendrowski, SO Aldona Wapińska.

 

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Warszawie – Wydział Cywilny po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2003 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa Grażyny S. przeciwko „E. Polska” spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. Redaktorowi Naczelnemu czasopisma V. – Jackowi R. o zapłatę 100.000 złotych na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 21 grudnia 2001 r., sygn. akt (…):

1) prostuje z urzędu niedokładność w zaskarżonym wyroku w zakresie oznaczenia pozwanego przez wpisanie po słowach „Redaktor Naczelny czasopisma V.” następujących danych „Jacek R.”,

2) zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III w ten sposób, że znosi wzajemnie pomiędzy stronami koszty procesu,

3) oddala apelację w pozostałej części,

4) zasądza solidarnie od pozwanych „E. Polska” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i Redaktora Naczelnego czasopisma V. – Jacka R. na rzecz powódki Grażyny Sz. kwotę 1.500 (tysiąc pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję.

 

Uzasadnienie faktyczne

Grażyna S. wniosła przeciwko wydawcy „E. Polska” spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i Redaktorowi Naczelnemu czasopisma V. Jackowi R. o zasądzenie zadośćuczynienia w wysokości 100.000 złotych za naruszenie prawa do wizerunku i naruszenie dóbr osobistych chronionych przez przepisy art. 23 Kodeksu cywilnego i art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 23, poz. 81).

W uzasadnieniu powództwa powódka podawała, że pozwani bez jej zgody opublikowali w (…) numerze czasopisma V. z dnia 25 października 1999 r. fotografie zawierające jej wizerunek, w tym jedna z nich na okładce czasopisma.

Pozwani wnosili o oddalenie powództwa, podnosząc, że sesja zdjęciowa oraz zamieszczenie zdjęć powódki w czasopiśmie wynikały z zobowiązań wydawcy miesięcznika wobec producenta i dystrybutora filmu „Pan T.”, poza tym zdaniem pozwanych powódka wyraziła zgodę na publikację zdjęć.

Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2001 r. Sąd Okręgowy w W. uwzględnił częściowo powództwo, a mianowicie do kwoty 40.000 złotych z odsetkami ustawowymi od dnia wyrokowania. W pozostałej części powództwo zostało oddalone. Sąd Okręgowy zasądził także solidarnie od pozwanych na rzecz powódki koszty procesu w wysokości 8.900 złotych.

Jak ustalił Sąd Okręgowy, we wrześniu 1999 r. został przeprowadzony z powódką wywiad, który po autoryzacji został opublikowany w (…) numerze czasopisma V. Wywiad połączony był z sesją zdjęciową, w której wzięła udział powódka i jej córka Katarzyna. Wobec tego, że przed udzieleniem wywiadu i przeprowadzeniem sesji zdjęciowej strony nie uzgodniły ostatecznych warunków publikacji i nie podpisały umowy na piśmie, agent powódki przedstawił Redaktorowi Naczelnemu czasopisma V. projekt umowy dotyczący zasad wykorzystania wizerunku powódki. W odpowiedzi Redaktor Naczelny zaproponował wynagrodzenie za pozowanie na kwotę 5.960 złotych.

W piśmie z dnia 4 października 1999 r. osobiście, a 7 października za pośrednictwem swego pełnomocnika, powódka zawiadomiła Redaktora Naczelnego, że nie wyraża zgody na wykorzystanie jej wizerunku na okładce czasopisma.

Pomimo tych zastrzeżeń w nr (…) czasopisma z dnia 25 października ukazał ze zdjęciem powódki na okładce oraz zdjęciami opublikowanymi wraz z wywiadem. Ukazanie się tego numeru poprzedziła akcja promocyjno-reklamowa m.in. przez umieszczenie plakatów okładki czasopisma na przystankach autobusowych.

Zdaniem Sądu Okręgowego zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dał podstaw do przyjęcia, że powódka wyraziła zgodę na bezpłatne wykorzystanie jej wizerunku przez wydawcę, a także brak było podstaw do uznania, że pozwana spółka miała prawo do publikacji zdjęć powódki na okładce i reklamy w formie plakatów na przystankach autobusowych na mocy umowy barterowej z dnia 22 lipca 1999 r. z V. Film D. sp. z o.o.

Wobec zawinionego naruszenia art. 81 ust. 1 ustawy – Prawo autorskie powódce należy się na podstawie art. 78 ust. 1 w związku z art. 83 tej ustawy zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, którego wysokość Sąd ocenił na kwotę 40.000 złotych.

Usprawiedliwiając solidarną odpowiedzialność pozwanych Sąd odwołał się do art. 38 ust. 1 Prawa prasowego. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c.

Od tego wyroku apelacje wnieśli pozwani.

Zaskarżyli wyrok w części uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach postępowania.

Zarzucili w apelacji:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 81 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo autorskie i uznanie, że pozwany ad 1) nie miał prawa do publikacji wizerunku powódki, art. 24 ustawy – Kodeks cywilny przez ustalenie, że działanie pozwanych było bezprawne, art. 78 ust. 1 ustawy – Prawo autorskie przez ustalenie, że działanie pozwanych było zawinione,

2) sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego przez ustalenie, że powódka nie wyraziła zgody na wykorzystanie jej wizerunku, a także że strony uzgodniły zasadę odpłatności za wykorzystanie wizerunku powódki,

3) naruszenie przepisów prawa procesowego przez nieodniesienie się w wydanym orzeczeniu do wszystkich zarzutów podnoszonych przez pozwanych w toku postępowania, a także orzeczenie o kosztach postępowania przed Sądem pierwszej instancji niezgodnie z art. 100 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego.

Powołując się na te zarzuty pozwani wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa przy jednoczesnym zasądzeniu kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 8.000 złotych ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

 

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanych nie zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew podniesionym w niej zarzutom Sąd pierwszej instancji ocenił i uwzględnił umowę wiążącą pozwaną spółkę – wydawcę magazynu V. z V. Film D. spółka z o.o. w związku z promocja filmu „Pan T.”. Jak wskazał Sąd, dystrybutor filmu mógł dysponować tylko takimi uprawnieniami, które uzyskał producent filmu zgodnie z umową z powódką z dnia 1 lipca 1998 r.

Zważyć dodatkowo należy, że art. 6 tej umowy odnosi się jedynie do używania nazwiska aktora, jego fotografii, podobizny i głosu, ale w ramach całości lub poszczególnych części artystycznego wykonania przez powódkę roli w filmie opartym na poemacie Adama Mickiewicza „Pan Tadeusz”.

Ponadto z treści § 3 ust. 1 lit. c umowy łączącej pozwaną spółkę „E. Polska” z V. Film D. z dnia 22 lipca 1999 r. zmienionej dnia 1 września 1999 r. wynikało, że pozwana miała przede wszystkim wykorzystać zdjęcia dostarczone przez V., a zatem chodziło o zdjęcia aktorki lub aktora związane z realizacją filmu „Pan T.”. Podobne wymagania należało także stawiać zdjęciom z własnego serwisu pozwanej. Tymczasem wywiad z powódką, którego ilustracją były jej zdjęcia, jakkolwiek nawiązywał do roli T., którą zagrała powódka w filmie „Pan T.”, to jednak jego zasadnicze wątki odnosiły się życia prywatnego powódki. Trudno wobec tego uznać, aby zdjęcia powódki, łącznie z tym zamieszczonym na okładce, były elementami kampanii promocyjnej filmu, a już bez wątpienia zdjęcia nie stanowiły ilustracji artystycznego wykonania roli T. albo innych dokonań powódki związanych z powstaniem filmu, ale niezamieszczonych w ostatecznej wersji filmu (patrz art. 1,6 umowy z dnia 1 lipca 1998 r.).

Słusznie Sąd pierwszej instancji przyjął, że pozwani nie legitymowali się zgodą powódki na opublikowanie jej wizerunku w czasopiśmie i na jego okładce. Udział powódki w sesji zdjęciowej jako osoby znanej, popularnej nie zawierał sam w sobie zgody na opublikowanie jej wyników, tym bardziej iż powódka stawiała warunki finansowe, a strony w tym zakresie nie doszły ostatecznie do porozumienia. Ewentualna możliwość wyrażenia przez powódkę zgody na rozpowszechnienie jej wizerunku za wynagrodzeniem nie uchyla bezprawności działania pozwanego, jeśli zgody powódki ostatecznie nie uzyskał (tak Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 13 stycznia 1999 r., I ACa 1089/98, Wokanda 2000/3/42).

Pozwani wykorzystali wizerunek powódki nie tylko w czasopiśmie, ale także na użytek jego reklamy i promocji. Jak słusznie podnosiła strona powodowa, zamieszczenie ogłoszeń przedstawiających okładkę w prasie, na plakatach wielkoformatowych i innych nośnikach reklam stanowiło reklamę czasopisma V., a nie promocję filmu.

Jak przyjmuje się w judykaturze (patrz m.in. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 kwietnia 2000 r., I ACa 1455/99, OSA 2001/5/27) istnienia zgody uprawnionego na rozpowszechnianie jego wizerunku, które wyłącza bezprawność działania zgodnie z art. 81 ust. 1 Prawa autorskiego, ani jej zakresu nie domniemywa się. Zgoda na wykorzystanie wizerunku musi być zatem niewątpliwa i to także co do warunków i płaszczyzn dopuszczalnego wykorzystania. Tymczasem z pism, jakie strony wymieniały przed opublikowaniem wizerunku powódki wynika, że do czasu ukazania (…) numeru czasopisma – jak już wskazano – strony nie uzgodniły kwestii finansowych. Przemawia za tym propozycja pozwanej spółki. Poza tym powódka wyraziła jednoznacznie na piśmie swe negatywne stanowisko co do wykorzystania jej wizerunku na okładce.

Z tych wszystkich względów należało podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż pozwani nie wykazali, aby ich działanie w świetle art. 81 Prawa autorskiego nie było bezprawne i jako takie zasługiwało na ochronę.

Zarzut apelacji przypozwania V. Film D. spółki z o.o. stał się bezprzedmiotowy wobec działań podjętych przez Sąd Okręgowy już po wydaniu wyroku.

W związku z podnoszonym w apelacji zarzutem dotyczącym wysokości przyznanego powódce zadośćuczynienia podnieść należy, iż w odniesieniu do osób znanych poczucie krzywdy związanej z bezprawnym wykorzystaniem ich wizerunku do celów komercyjnych jest pogłębione. Poza tym za stosownym, wysokim zadośćuczynieniem przemawiał opisany, szeroki zakres wykorzystania wizerunku powódki.

Z tych wszystkich względów należało na podstawie art. 385 k.p.c. oddalić apelacje pozwanych skierowane do merytorycznego rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.

Inaczej natomiast należy ocenić zarzuty apelacji dotyczące rozstrzygnięcia o kosztach procesu za pierwszą instancję. Powódka uległa w 60% swoim żądaniom, a poniosła łącznie tytułem wydatków 21.600 złotych (6.600 zł wpis od pozwu i 15.000 zł wynagrodzenie adwokackie), z drugiej zaś strony pozwani ponieśli wydatki z tytułu wynagrodzenia adwokackiego w wysokości 12.000 złotych; usprawiedliwione było zniesienie wzajemne tych kosztów na podstawie art. 100 k.p.c. Z tego względu Sąd Apelacyjny zmienił wyrok w tej części na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 i 397 § 2 k.p.c.

Zgodnie z treścią art. 37 i 38 Prawa prasowego w związku z art. 81 Prawa autorskiego pozwanie Redaktora Naczelnego czasopisma oznacza pozwanie osoby fizycznej pełniącej tę funkcję w chwili wyrokowania (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 1996 r., I ACr 1140/95, OSA 1998/2/6), a zatem poprzestanie w wyroku pierwszej instancji na oznaczeniu funkcji Redaktora Naczelnego w czasopiśmie bez podania jego danych osobowych należało ocenić jako niedokładność podlegającą sprostowaniu w trybie art. 350 § 1 i 3 k.p.c.

Z tego względu Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.