• Wizerunek to składowa cech fizycznych, które pozwalają na identyfikację wśród innych ludzi oraz dodatkowych elementów związanych z wykonywanym zawodem (tj. charakteryzacja, ubiór, sposób poruszania się i kontaktowania z otoczeniem).
  • Art. 81 ust. 1 praw autorskich stanowiący prawo do ochrony wizerunku, nie stanowi przeszkody dla jego rozpowszechnienia w drodze umowy. Przy tym nie wymaga się udowodnienia działanie producenta w wyborze najbardziej skutecznych form dotarcia z przekazem reklamowym i promocyjnym do szerokiego kręgu adresatów.
  • Wyrażenie zgody w umowie z producentem bez ograniczeń czasowych i ograniczenia środków służących do przekazu reklamy i promocji, na wykorzystanie swojego wizerunku dla celu promocji i reklamy filmu, powoduje, iż producent przenosząc posiadane prawo do wykorzystania wizerunku osoby, z którą zawarł tą umowę – nie narusza tej umowy, ani przepisów o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

 

 

Opracowanie: LSW Leśnodorski Ślusarek i Wspólnicy


Wyrok

Sądu Najwyższego

z dnia 20 maja 2004 r.

II CK 330/03

 

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Tadeusz Żyznowski (spr.).

Sędziowie SN: Maria Grzelka, Kazimierz Zawada.

 

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Bogusława L. przeciwko Henrykowi G. i Karolowi P. o zakazanie, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 20 maja 2004 r., kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 22 stycznia 2003 r.;

oddala kasację.

 

Uzasadnienie faktyczne

Oddalając – zaskarżonym wyrokiem – apelację powoda Bogusława L. od wyroku oddalającego powództwo, Sąd Apelacyjny przytoczył ustalenia, z których wynika, że powód na podstawie umowy z dnia 23 marca 2000 r. zawartej z producentem filmu- C. Sp. z o.o. wyraził zgodę na wykorzystanie jego wizerunku, głosu, imienia i nazwiska, wypowiedzi oraz udzielonych przez siebie wywiadów w celu promocji lub reklamy filmu (serialu). Na tej podstawie producent filmu wyraził zgodę na zamieszczenie – w książce Marcelego K. „Quo…”(…) fotosów z filmu, z wizerunkami aktorów i zdjęć z planu filmowego prezentujących dekoracje, kostiumy oraz obiekty. W wykonaniu tej umowy pozwani Henryk G. i Karol P. przekazali nieodpłatnie producentowi filmu 200 egzemplarzy publikacji „Quo…”. Zostały one wręczone dziennikarzom uczestniczącym w konferencji prasowej zorganizowanej z okazji ukończenia zdjęć filmu. Na stronie tytułowej książki i na stronach zostały zamieszczone zdjęcia powoda z planu filmowego przedstawiające m.in. postać w wykonaniu aktorskim powoda. Książka została wydana na około 11 miesięcy przed premierą filmu oraz spełniła rolę promocyjną i reklamującą tego filmu. Skoro powód wyraził zgodę na wykorzystanie swego wizerunku w celu promocji i reklamy filmu, a sposób tej reklamy nie został przez niego ograniczony, to producent przenosząc posiadane uprawnienia do wykorzystania wizerunku powoda nie naruszył umowy, ani też przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie nastąpiło zatem – w cenie Sądu Apelacyjnego – naruszenie osobistych i majątkowych praw pokrewnych do artystycznego wykonania przez powoda roli oraz praw do jego wizerunku. Oddalając apelację nie podzielił Sąd drugiej instancji zarzutu skarżącego o naruszeniu przez Sąd Okręgowy przepisów postępowania przez nie dopuszczenie dowodu z opinii Instytutu Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej.

Kasację złożył powód Bogusław L. Skarżący zarzucił naruszenie art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych przez błędną jego wykładnię oraz art. 67 ust. 3 tej ustawy przez jego nie zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 233 § 1 i 2 k.p.c.

Wskazując na powyższe skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

 

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Jeżeli skarżący, z powołaniem się na naruszenie wskazanych w kasacji przepisów prawa materialnego i procesowego, kwestionuje zasadność zaskarżonego orzeczenia, to niezależnie od kolejności przytoczenia i uzasadnienia wysuniętych zarzutów, w pierwszej kolejności wymaga rozważenia podstawa kasacji przewidziana w art. 3931 pkt 2 k.p.c. bowiem zarzuty w odniesieniu do prawa materialnego mogą być właściwie ocenione i rozważone tylko na tle ustalonego stanu faktycznego.

Zarzucając naruszenie art. 233 § 1 i 2 k.p.c. powód – jak można wnioskować z uzasadnienia kasacji – twierdził, że Sąd orzekający przekroczył uprawnienia wynikające z art. 233 § 1 k.p.c. przyjmując założenie, jakoby wykorzystanie wizerunku powoda w komercyjnym wydawnictwie stanowiło reklamę i promocję filmu, którego premiera nastąpiła po roku od wydania książki. Z powołaniem się na przepis art. 233 k.p.c. skarżący zwalczał także zasadność odmowy dopuszczenia dowodu z opinii Instytutu Wynalazczości i Ochrony Własności Intelektualnej. Pomijając nieścisłość, co do upływu czasu pomiędzy premierą filmu, a wydaniem książki, powyżej przytoczony zarzut został sformułowany w oderwaniu od uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, które wypełnia nakaz ustawowy wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału, uwzględnia wszystkie dowody przeprowadzone w postępowaniu a przyjęte kryterium oceny i rzeczowa argumentacja potwierdzają zachowanie samodzielności i niezależności w toku badania, ustalania, rozumowania oraz wyciągania wniosków końcowych rozstrzygających o ocenie dowodów. Przysługujące Sądowi prawo swobodnej oceny dowodów zostało zastosowane w sposób zapewniający sprawdzenie jego realizacji w toku instancji, co potwierdza uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiadające wymaganiom przewidzianym w art. 328 § 2 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1996 r., III CKN 8/96 – OSNC 1997, nr 3, poz. 30). Skarżący nie wykazał, ani nawet nie twierdził, aby Sąd pominął niektóre z zeznań świadków, nie wyjaśnił zachodzących między nimi rozbieżności lub też budował wnioski, które z zeznań nie wynikają. Ujawnione dowody zostały ocenione w granicach przyznanej organowi orzekającemu swobody bez naruszenia zasad logiki i doświadczenia. Własne twierdzenia skarżącego, korzystne dla niego, nie mogą przesądzać o wadliwości dokonanych ustaleń stanu faktycznego (por. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99 – OSNC 2000, nr 7-8, poz. 139 i z dnia 10 kwietnia 2000 r., nr 10, poz. 189 – OSNC 2000, nr 10, poz. 189). Zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie można podzielić, bowiem Sąd orzekający prawidłowo zrealizował postanowienia tego przepisu. Żadna ze stron nie stawiała przeszkód w przeprowadzeniu dowodów, nie wystąpiła także nieuzasadniona odmowa przedstawienia dowodu, co czyni bezprzedmiotowym rozważanie zarzutu naruszenia art. 233 § 2 k.p.c. Skarżący nie wskazał naruszonych przepisów i nie wyjaśnił, na czym polega zarzucane naruszenie przepisów k.p.c. dotyczących możliwości zażądania przez sąd opinii instytutu naukowego lub naukowo badawczego (por. m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 1997 r., II CKN 21/96 – OSN 1997, nr 5, poz. 61, z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 63/97 – OSNC 1997, nr 6-7, poz. 96). Swoistość zaś podstawy kasacji przewidzianej w art. 3931 pkt 2 k.p.c., którą ma wypełniać powołany przez skarżącego przepis art. 233 § 1 i 2 k.p.c. polega nie tylko na wskazaniu naruszonych przepisów k.p.c., lecz także i wykazaniu, iż następstwa stwierdzonych wadliwości są tego rodzaju, że kształtowały one lub współkształtowały treść zaskarżonego orzeczenia (por. m.in. post. Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96 – OSNC 1996, nr 6-7, poz. 82). Istnieją zatem podstawy do przyjęcia, że dla oceny trafności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego miarodajne są ustalenia faktyczne sprawy, stanowiące podstawę wydania zaskarżonego wyroku.

Stosownie do art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904 ze zm.) rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na niej przedstawionej. W myśl art. 6 pkt 3 powołanej ustawy utworem rozpowszechnionym jest utwór, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie. Przepisy te określają treść prawa przysługującego każdej osobie, ujmowanego jako prawo do decydowania o swoim publicznym wizerunku. Także aktorowi przysługuje wyłączne prawo rozpowszechniania swojego wizerunku pomimo, że wcielając się w inną postać z nią kojarzy się publiczności.

Wizerunek, poza dostrzegalnymi dla otoczenia cechami fizycznymi, tworzącymi wygląd danej jednostki i pozwalającymi – jak się określa – na jej identyfikację wśród innych ludzi może obejmować dodatkowe utrwalone elementy związane z wykonywanym zawodem jak charakteryzacja, ubiór, sposób poruszania się i kontaktowania z otoczeniem. Z art. 81 ust. 1 pr. aut. wynika, że rozpowszechnienie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. Osobisty charakter omawianego dobra i uregulowanie zawarte w powołanym art. 81 ust. 1 pr. aut. nie stoi na przeszkodzie rozporządzeniu – w drodze umowy – przysługującego prawa do wizerunku. Podstawą do oceny – przez Sądy obu instancji – zakresu i uwarunkowań wykorzystania wizerunku powoda przez producenta filmu Spółkę C. uprawnień stanowiła umowa z dnia 24 marca 2000 r. zawarta przez wymienioną Spółkę z powodem B. L. Powód, będąc związany z producentem umową o artystyczne wykonanie roli w filmie, przeniósł na producenta prawa do rozporządzania i korzystania z artystycznego wykonania roli, w zakresie eksploatacji audiowizualnej i poza audiowizualnej, na wszystkich polach eksploatacji znanych w chwili zawarcia umowy. Bezspornym jest, że producent, na podstawie tej umowy, nabył prawo do wykorzystania całości, lub poszczególnych części artystycznego wykonania roli w celach reklamowych i promocyjnych filmu. Powód wyraził zgodę na wykorzystanie jego wizerunku w celu promocji lub reklamy filmu i, jak trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny, bez ograniczenia form reklamy oraz popularyzacji filmu. Umowa nie zawiera zakreślenia granic czasowych publikacji, ani też ograniczenia środków służących do przekazu reklamy i promocji. Nie wymaga dowodzenia zainteresowanie producenta, ponoszącego ryzyko finansowe całego przedsięwzięcia, w poszukiwaniu najbardziej skutecznych form dotarcia z zamierzonym przekazem reklamowym i promocyjnym do szerokiego kręgu adresatów. Zapatrywanie Sądów obu instancji, wyrażone po zbadaniu zamiaru stron i celu umowy (art. 65 § 2 k.c.) a stwierdzające, że umowa nie stanowi podstawy do odmowy producentowi filmu prawa wyboru formy jego reklamy nie zostało w kasacji podważone. Oświadczenie woli ujęte zostało w formie pisemnej, czyli wyrażone w dokumencie i trafnie sens złożonych oświadczeń ustalały Sądy obu instancji przede wszystkim na podstawie tekstu dokumentu. Szczegółowo ustalone zostały okoliczności, w których wola została wyrażona ze szczególnym podkreśleniem dążenia (celu) analizowanych i dalszych postanowień umowy. Sporne okoliczności zostały wyjaśnione i ustalone przy pomocy osobowych środków dowodowych. W konsekwencji tych ustaleń wyrażenie przez producenta zgody na zamieszczenie w kwestionowanej publikacji zdjęć z planu filmu, przedstawiających, m.in. powoda w roli, nie wykraczało poza ramy uprawnień producenta wynikających z powołanej umowy z dnia 24 marca 2000 r. Rozpowszechnienie wizerunku powoda w tej formie nastąpiło w celu w tej umowie wskazanym. Ukształtowane stosunki pomiędzy stronami tej umowy i wynikające stąd skutki prawne, które miały nastąpić w następstwie zawarcia umowy zostały przez Sądy obu instancji ustalone z uwzględnieniem rzeczywistych intencji stron. W świetle powyższych ustaleń istnieją podstawy do przyjęcia, że w stosunkach wiążących powoda z producentem filmu taki właśnie zakres jego zgody wyrażony i przyjęty został ze świadomością wynikających konsekwencji. Rekonstrukcja zgodnego zamiaru stron i wielokrotnie podkreślanego celu umowy (art. 65 § 2 k.c.) została – wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącego – dokonana przez Sądy niższych instancji prawidłowo, a skarżący w toku postępowania nie wykazał, iż odnośnym postanowieniom umowy przypisywał inne znaczenie lub treść. Uprawnienia wyraźnie przyznane w kwestionowanej umowie stanowią zrozumiałe i logiczne dopełnienie wyraźnie wynikających z przewidzianych przez strony działań dla realizacji celów określonych w tej umowie. Powyższe ustalenia wykluczały zastosowanie art. 67 ust. 3 prawa autorskiego, zawierającego postanowienia o charakterze względnie obowiązującym. Wizerunek powoda, ukształtowany i utrwalony w następstwie rozpowszechnienia artystycznego wykonania znanej roli, odznacza się cechami pozwalającymi mu funkcjonować w oderwaniu od osoby. Niewątpliwie udział powoda i jego popularność, jako wybitnego aktora, przyczyniły się do spotęgowania skuteczności prowadzonej kampanii reklamowej, nie wyłączając jej uwiarygodnienia. Trafnie stwierdził Sąd Apelacyjny, że zarówno w reklamie, mającej wywrzeć wpływ na oczekiwane zachowanie jej adresatów, jak i popularyzacji filmu, książka stanowiła atrakcyjny nośnik informacji. Była kolejną pozycją z serii poprzedzających premierę filmu. Poza przeglądem poprzednich adaptacji filmowych, zawierała przedstawienie tła historycznego i bohaterów akcji filmu, a także – ważne z punktu widzenia interesów producenta – informacje dotyczące autorów filmu, aktorów odtwarzających główne role i samego producenta. W reklamie mogą być wykorzystane nie tylko utwory dla niej wykonane, ale także, za zgodą autora, dzieła lub jego fragmenty stworzone dla innych celów.

Strona pozwana, na której spoczywał ciężar dowodu, co do istnienia samego zezwolenia, jak i jego zakresu, wykazała oraz dowiodła, że rozpowszechniając wizerunek powoda nie wykroczyła poza zezwolenie uprawnionego określone w umowie. Działanie jej nie było zatem bezprawne. Ustawowe wymogi przyjęcia odpowiedzialności pozwanych nie zostały spełnione.

Z powyższego wynika, że kasacja nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu (art. 39312 k.p.c.).